Jîngeha xwezayî ya Kurdistanê di bin navê projeyên "enerjiya nûjenkirî" de tê talankirin. Piştî "Qanûna Avhewayê" ku di Tîrmeha 2025'an de ji aliyê Meclisê ve hat pejirandin, destûrnameyên ji bo maden û santralên elektrîkê li bajarên li seranserê Tirkiye û Kurdistanê zêde bûne. Santralên jeotermal (JES), santralên hîdroelektrîkê (HES), santralên enerjiya bayê (RES) û santralên enerjiya rojê (GES) hema hema li her bajarê Kurdistanê hatine destpêkirin. Li Mûşê jî, projeyên RES û GES di bin navên "veberhênan" û "enerjiya nûjenkirî" de ji raya giştî re tên pêşkêşkirin.

 

SERMAYEYA BIYANÎ

 

Di dawiyê de, li kêleka projeya santrala enerjiya jeotermal a Gimgim ku di demên dawî de ji ber nerazîbûna gel û xwepêşandanên konan ên hatine destpêkirin di nûçeyan de cih girtiye, di projeyên santralên enerjiya rojê de jî zêdebûneke girîng heye. Santraleke enerjiya rojê li kêleka Bendava Alparslan 2 tê çêkirin ku di dema avakirina wê de li Gimgimê koçberiyeke girîng çêkir û gelek gund û goristan di bin avê de hiştin. Panelên rojê yên ku li herêma gundê Sarkîsan hatine sazkirin jî ji hêla pargîdaniyên biyanî ve tên çêkirin. Projeya Santrala Hêza Rojê ya Hîbrîd a Alparslan 2 ku di destpêkê de ji hêla Enerji-Sa ve hatibû plankirin, paşê ji hêla pargîdaniya Energo-Pro ya Komara Çekê ve hat kirîn.

 

Li gorî rapora Nirxandina Bandora Jîngehê (ÇED), gundê Sarkîsan ku navenda projeyê ye û her wiha gundên Kotan, Îspexan, Çarbaxur, Dêrika Anêrê, Anêr ​​​​û Şîp di nav wan gundên ku rasterast ji projeyê bandor dibin de ne. Santrala enerjiya rojê ku li kîlometreya 40'emîn a rêya Mûş-Gimgimê ye, ji tevlîheviyeke santrala hîdroelektrîkê ya sereke bi tevahî hêza elektrîkê ya 280 Megawatt (MW) û panelên rojê yên nû bi kapasîteya 40 MW pêk tê. Li gorî plana kesên ku projeyê bicîh tînin, di mehên havînê de, dema ku herikîna avê di bendavê de kêm dibe, enerjî ji panelên rojê tê hilberandin.

 

Madeyên ku di çêkirina panelan de tên bikaranîn ên wekî arsenît, serşok, sifir, galiyûm, kadmiyûm tellurîd, kadmiyûm sulfîd, polîvînîl florîd, selenyûm û silîkon tetraklorîd di silîkona krîstalî de, dibin sedema penceşêrê. Kîmyewîyên di panelan de bi baranê ber bi jîngehê ve diçin û ji bo tenduristiya mirovan dibin cihê xetereyê. Projeya ku bi piranî li çêregehan tê bicîhkirin, berdewamiya çandinî û ajalan li herêmên ku çavkaniya sereke ya debara wan a bi ajalan e, wekî ku li bajarên Kurdan e, ne gengaz dike.

 

PROJEYÊN GES'Ê LI MÛŞÊ

 

Projeyên enerjiya rojê yên ku niha dixebitin û yên ku li Mûşê tên plankirin ev in: Santrala Enerjiya Rojê (GES) ya Deşta Mûşê, Santrala Enerjiya Rojê ya Bulanikê, Santrala Enerjiya Rojê ya Malazgirtê, Santrala Enerjiya Rojê ya Vartoyê, Santrala Enerjiya Rojê ya Haskoyê, Santrala Enerjiya Rojê ya Korkutê.

 

MA / Can Kirbaş