Hevserokê Giştî yê Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) Cîhan Aydin, qonaxa niha ya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a ku ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd hat destpêkirin û hewldanên "aştîyê" nirxand û diyar kir ku divê dewlet di avakirina aştiyê de bala xwe bide zimanê xwe. Aydin destnîşan kir ku piştî Banga Aştî û Civaka Demokratîk a Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan, Kurdan gelek gav avêtine, lê dewlet israr dike ku tu gavan neavêje û got ku her çend danîna çekan qonaxa dawî ya pêvajoyên aştiyê be jî, PKK'ê gavên girîng avêtine wekî şewitandina çekên xwe û vekişînê. Aydin bal kişand ser çavdêriya Abdullah Ocalan ku dibêje "Zimanê serdemê nikare otorîter û serdest be. Divê em derfetê bidin aliyê din ku xwe bi awayekî rast îfade bike, bi awayekî rast guhdarî bike û rastiyên xwe îfade bike. Fêmkirina van hemû xalan hewceyî bi aqilekî hevpar ê pêşketî yê li ser bingeha rêzgirtina dualî ye" û got: "Ger em li ser aştiyê biaxivin, nexwe divê zimanekî aştiyê were avakirin."

  

QANÛNÊN AŞTIYÊ  

 

Aydin destnîşan kir ku divê qanûnên aştiyê werin bicîhanîn û got: "Em bi baldarî dixebitin da ku banga 27'ê Sibatê bi ser bikeve. Di vê pêvajoyê de, ji danîna çekan bigire heta vekişînê gavên pir girîng hatine avêtin. Ev gavên girîng in di çareserkirina pevçûnê de. Komîsyonê raporek amade kir. Hin kêmasî hene, nemaze di zimanê ku di raporê de serdest e. Ger em li ser aştiyê biaxivin, nexwe divê di raporê de zimanê aştiyê bihata bikaranîn. Ev tune bû. Pêdivî ye ku hemû alî bi hişmendî tevbigerin da ku zimanekî nû ava bikin. Mijara bêçekbûnê pir girîng e, lê hikûmetê hîn gavek di vî warî de neavêtiye. Bêçekbûna rêxistinê pir girîng e. Ji bo ku ev bi ser bikeve, divê biryarên entegrasyonê werin bicîhanîn."

 

BILA QANÛNÊN ANTÎDEMOKRATÎK BÊN RAKIRIN  

 

Aydin destnîşan kir ku bi hezaran kes ji ber qanûnên dijdemokratîk ên dewletê di girtîgehan de ne û got: "Berî her tiştî, divê ev qanûn werin betalkirin. Efûyeke giştî jî pêwîst e. Ger dewlet pergaleke demokratîk dixwaze, divê krîzên ku ji hêla dadweriyê ve hatine afirandin werin derbaskirin. Bi hezaran kes niha ji ber tundıya dadweriyê di girtîgehê de ne. Ne li ser reformkirina îcrakirina cezayan e, lê li ser efûyeke giştî ye. Rêxistinê çend caran behsa danîna çekan kiriye. Divê dewlet bi lez û bez qanûnên nû derxîne."

 

Aydin destnîşan kir ku zimanê "terorê" yê ku ji hêla dewletê ve tê bikaranîn gelek zirarê dide aştiyê û got: "Ji bo ku ev pirsgirêk ji hêla girseyên berfireh ve were pejirandin, pêdivî ye ku meriv ziman fêr bibe. Pêdivî ye ku meriv bi zimanê aştiyê biaxive. Pêdivî ye ku zimanê wêranker ê ku di 40 salan de kronîk bûye ji holê were rakirin. Hûn pêvajoyeke nû ava dikin û hûn ê li gorî wê zimanekî ava bikin. Zimanê di rapora ku ji Meclisê re hatiye pêşkêşkirin de jî ne temam e. Di raporê de pênaseya pirsgirêka Kurd tune. Çima mirovan ewqas êş kişandiye? Nasnameyek wê tune. Ew wekî ku mirov bi awayekî kêfî çûne çiyayan û bûyer qewimîne tê nîşandan. Li wir nirxandineke nerast heye. Pêdivî ye ku qanûn û biryarên ku bi zimanê aştiyê re lihevhatî ne werin girtin."

 

'ZIMANÊ AŞTIYÊ Û GAVÊN QANÛNÎ' 

 

Aydin destnîşan kir ku divê nêzîkatiyek li gorî ruhê pêvajoyê were pêşxistin û got: "Em di qonaxa herî krîtîk a van pêvajoyên pevçûnê de ne. Aliyek bi berdewamî gavan diavêje. Çek danîn ji bo dewletê cîhek pir mezin diafirîne. Ger çareseriyek neyê afirandin, ev dikare ber bi aliyekî din ve biçe. Gavên ziman û qanûnî ji bo pêvajoyê pir girîng in; divê bi vê hişmendiyê nêzîkatî li pêvajoyê were kirin."

 

MA / Fethî Balaman - Heval Onkol