Di demeke li Rojhilata Navîn geşedanên girîng diqewimin de, yek ji kesên di vê mijarê de nirxandinên herî berfireh dike jî Rêberê Gelê Kurd Abdullah Abdullah Ocalan e. Abdullah Ocalan hem di parastinên xwe yên berê de hem jî di hevdîtinên li Îmraliyê û hem jî di Manîfestoya Aştî û Civaka Demokratîk de geşedanên li Rojhilata Navîn bi berfirehî dinirxîne. 

 

JI MANÎFESTOYÊ: ÇARESERIYA KURD Û TIRK ÇARESERIYA ROJHILATA NAVÎN E

 

Rêzedosyeya Ajansa Welat (AW) a têkildarî hevdîtinên li Îmraliyê û manîfestoyê îro jî didome. Di dosyeya dawî de ajansê nirxandinên Abdullah Ocalan ên têkildarî azadî û ewlehiya Kurdan derxist pêş. Beşa dawî ya rêzedosyayê wiha ye: 

 

Abdullah Ocalan, di manîfestoyê de, bi sernava “Pirsgirêka Kurd li Rojhilata Navîn û Çareseriya Entegrasyona Demokratîk” de di der barê rewşa pirsgirêka Kurd li Rojhilata Navîn de çavdêriyek girîng dike. Abdullah Ocalan dibêje: “Kurd pirsgirêka herî giran a Rojhilata Navîn dijîn, lê ew di heman demê de di pozîsyona herî îdeal de ne ji bo çareseriyê. Çareseriya Kurd-Tirk çareseriyek Rojhilata Navîn e. Ewqas girîng û ewqas lezgîn e ku çareseriyek li vir dikare tevahiya Rojhilata Navîn ber bi çareseriyekê ve bibe. Ji ber vê yekê, çareseriya Tirk û Kurd ne çareseriyek asayî, herêmî ye, ne jî çareseriyek teng a pirsgirêkek e. Ew bi tevahî çareseriyek Rojhilata Navîn e. Û ew ê tewra bandorek gerdûnî jî bike. Her kes jixwe bala xwe dide vê yekê. Ew hewl didin ku wê fam bikin. Û ev tiştê rast e ku were kirin.”

 

‘HER ÇAR DEWLET POLÎTÎKAYÊN ASÎMÎLASYONÊ LI DIJÎ KURDAN PÊK TÎNIN’ 

 

Ji ber ku ev pirsgirêkek Rojhilata Navîn e, divê bi hêzên din ên serdest ên li herêmê re, û ya herî girîng jî bi hêzên navneteweyî re têkiliyek hebe. Bi gotineke din, divê em li ser siyaseteke derve ji bo Kurdan biaxivin. Nirxandinên Abdullah Ocalan ên der barê çar dewletên ku Kurd lê dijîn de wiha ne: “Li gorî vê prensîbê, me dewleta neteweyî terikand; me ew bi neteweya demokratîk guhert, û bernameya me dê li dora ‘neteweya demokratîk’ were avakirin. Têkiliya wê bi dewletên cîran re girîng e. Ji ber ku divê pêşî ev were çareserkirin. Û ji bo vê çareseriyê, ‘entegrasyon’ têgeha rast e. Bi gotineke din, ‘yekbûn’. Ew tam berevajî asîmîlasyonê ye. Niha, tiştê ku ev çar dewlet li ser Kurdan ferz dikin asîmîlasyon e. Asîmîlasyon çi ye? Helandina di nav neteweyên serdest de… Li dijî vê siyaseta asîmîlasyonê Kurd ji sed salan zêdetir dibêjin, ‘Na, ez ê bi qasî we dewletek neteweyî bim.’ Lêbelê, ev çar dewletên neteweyî bûne yek û sed sal in hewl didin ku Kurdan bifetisînin. […] Niha pirsa ku tê pirsîn ev e, ‘Gelo dewlet dê sazûmankirina neteweya demokratîk qebûl bike an na?’ Pêvajoya me ya danûstandinê bi van çar dewletan re dê vê yekê diyar bike.”

 

‘NETEW-DEWLET JI BILÎ ŞER Û WÊRANIYÊ TTIŞTEK NEANIYE HERÊMÊ’ 

 

Abdullah Ocalan, balê dikişîne ser qeyrana di nav dewletên neteweyî yên Rojhilata Navîn de û diyar dike ku ev rewş êdî ev rewş dipişive. Di vê destnîşana xwe de Abdullah Ocalan gelo Îran a ku niha di şerekî berfireh de ye, çima ber bi hilweşînê ve diçe analîz dike: “Pirsgirêk û qrîzên aborî û siyasî yên ku niha li Rojhilata Navîn têne jiyîn bi hegemonya şaristaniya Ewropî ya di dused salên dawî de ve girêdayî ne. Destwerdana modernîteya kapîtalîst li Rojhilata Navîn bi statuya dewleta neteweyî di dema Şerê Cîhanê yê Yekem û Duyemîn de ji bilî şer û wêraniyê tiştek neaniye herêmê. […] Wekî ku me berê jî diyar kir, ferzkirina dewleta neteweyî li ser Rojhilata Navîn mîna avêtina bombeyekê li nav gelên Rojhilata Navîn e. Bi rastî, ji sed salî zêdetir e, dewleta neteweyî ji bilî xwîn û wêraniyê tiştek neaniye Rojhilata Navîn. Di encamê de, gelên Rojhilata Navîn gihîştine ber îflas û xwekuştinek mezin. […] Şoreşa Îslamî ya Îranê, ku neteweperestiya Şîe temsîl dike, ji ber pergala dewleta neteweyî bi hilweşînê re rû bi rû ma. Sedem jî li Rojhilata Navîn li dûv hegemonyayê bû. Îsraîl jî bi pêvajoya 7ê Cotmehê wekî hêzek hegemonîk ket meydanê. Vê yekê hevsengiya hêzê li Rojhilata Navîn hejand û rewşek nû afirand. Di şexsê A. Xameneyî de, hilweşîna şoreşa Îslamî ya Îranê diqewime. Bi heman awayî, Îsraîl, wekî dewleteke neteweyî ya Siyonîst, hilweşîn û nakokiyeke mezin dijî, ku bi awayekî berbiçav li Xezeyê xuya dibe. Ev mînakên berbiçav ên niha ne. Ger em kurtir biçin, li Rojhilata Navîn, ku ji Peymana Sykes-Picot a dawî ve sînor hatine xêzkirin – anku, di nav sînorên netew-dewlet yên ku ji hêla siyaseta parçe bike û hukum bike ya Brîtanî ve hatine xêzkirin – şikestinek mezin heye. Heta hilweşînek ji wê wêdetir heye.”

 

SIYASETA INGILÎZAN A LI ROJHILATA NAVÎN

 

Wekî di manîfestoya xwe de, Abdullah Ocalan, di hevdîtinên xwe yên bi şandeya DEM Partiyê re perspektîfên berfireh li ser Rojhilata Navîn pêşkêş dike. Bi giranî li ser pêşketinên li Sûrî disekine, Abdullah Ocalan carinan çareseriyan jî pêşkêş dike ji bo derketina ji vê rewşa dijwar.

 

Abdullah Ocalan di nirxandinekê de di meha Gulanê de li ser polîtîkayên Brîtanî li Rojhilata Navîn, bi taybetî li Sûrî wiha dibêje: “200 sal in ku Ingilîz nakokî afirandine. Serhildana Babanzade li Silêmaniyê hebû, ev baş tê zanîn. Ew hîn jî mudaxeleyî vê mijarê dikin. Wan nakokî kûrtir kirine; nêzîkî sêsed serhildan hene. Gelo destê Brîtanî di hemûyan de hebû? Erê. Min serhildana dawî di nav lepên xwe de dît. Niha ew min ji bo hemûyan sûcdar dikin. Wan ez wekî qurban hilbijartim. Tirkiyeyê jî min wekî qurban dît. Wan ez wekî terorîstê sereke pênase kir. Ger rewş wisa be, bila ew berpirsiyariyê bigirin ser xwe. Brîtanî di vê yekê de pispor in.”

 

‘INGILÎZ ABDULLAH OCALAN NAXWAZIN!’

 

Abdullah Ocalan di hevdîtinekî meha Îlonê de jî nêrînên xwe li ser polîtîkayên Ingilistanê tîne ziman. Ew rola Brîtanyayê di komploya 15’ê Sibatê de, ku heta niha zêde nehatiye nîqaşkirin û rola wê di parçekirina Kurdistanê de bi van gotinên balkêş rave dike: “Erê, Îsraîl û Amerîka di komployê de rolek hebûn, lê para sereke ya Brîtanyayê bû. Ew endamê Brîtanî pir biryardar bû. Brîtaniyan Abdullah Ocalan nedixwest. Wan dixwest ku têkiliya Abdullah Ocalan bi Kurdan re, têkiliya wî bi siyasetê re, were qutkirin. Ji ber ku rola Abdullah Ocalan têkbirina projeya Ingilîzan bû. Siyasetên wan bi paradîgmaya min re li hev nedikirin. Rojhilata Navîn axa Brîtanyayê ye. Ew her gav wê wekî herêma xwe dibînin. […] Churchill gotinek heye: ‘Em ê Kurdan birîndar bihêlin, ev siyaset dê 100 salan me hilgire.’ Û tam ev pêk hat. Wan ew bi rastî jî pêk anî. Wekî ku wan got; wan Kurd bê nasname hiştin, kirin çar parçe. Û bi vî rengî, pirsgirêka Kurd 100 salan bê çareserî ma, bû bela ji bo welatên vê herêmê.”

 

‘LI SÛRIYEYÊ SÎSTEMEKE KAOTÎK HEYE’

 

Piştî van nirxandinan, Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan bi tundî li ser siyaseta êrişkar a ku li Sûriyeyê, bi taybetî li dora Rojava diqewime disekine. Di hevdîtinekî meha Tîrmehê de ew bi kurtasî modela ku ew ji bo Sûriyeyê xeyal dike wiha rave dike: “Tiştê ku ez ê ji bo Sûrî pêşniyar bikim qanûnek rêveberiya herêmî ya berfirehkirî ye. Li vir dewletek federal tune. Ew modelek rêveberiya herêmî ya nûjenkirî, bingehîntir û qanûnîkirî ye ku xwedî aliyên aborî û çandî ye. Niha, parêzgarek, rêveberiyek taybetî ya parêzgehê heye; ew sîstemek kaotîk e.”

 

‘EV ŞER ME NEDAYE DESTPÊKIRIN’

 

Dema em digîhin meha Tebaxê, Abdullah Ocalan dest bi hişyariyên li ser bûyerên li Sûriyeyê dike: “Binêre, ez dibêjim ku heke pirsgirêka Sûriyeyê çareser nebe, dê deryayeke xwînê hebe, lê em dikarin niha çareser bikin. Hin dibêjin Ocalan dê çareser bike. Ji ber ku rayedar dixwazin li ser vê yekê nîqaş bikin, bêguman, werin em li ser nîqaş bikin. Feydeya vê yekê felsefî heye; werin em biaxivin. Îsraîl dê wan hemûyan bişkîne. Ew dizanin ku wan Hamas qedand, wan Xeze qedand, û ew ê Komarê jî biqedînin. […] Vî şerî ne me da destpê kirin; eşkere ye ku kê ew dest pê kiriye û kê wê gur dike. Dixwazin bêjin Şera, an dewleta wêranbûyî, an SDF ferq nake, ez ê van mijaran çareser bikim. Hûn dixwazin ez rola xwe bilîzim, ne wekî alîkar, lê wekî aktor.”

 

‘MESELEYA ŞAMÊ BÛYEREKE CÎHANÎ YE’

 

Abdullah Ocalan di hevdîtina meha Îlonê de jî bal dikişîne ser meseleya Sûrî. Dibêje ku ji bo dîtina çareseriyekê hewceye mudaxele bike û van nirxandinan dike: “Ez vê yekê ji her kesî re dibêjim. Divê her kes zanibe ku serê benê ne di destê Îsraîlê de ye, di destê me de ye. Pirsgirêka Şamê ne bûyerek tenê ye, ew bûyerek cîhanî ye. Me di demên berê de gelek li ser vê yekê nîqaş kir, me got ku em ê destûrek çêbikin, lê Esed astengiya herî mezin bû. Min berê jî gotibû, wekî ku min got, ‘Dema ku ez ji Şamê xilas bû ez rehet bûm,’ lê rastî ev e ku Şamê jî dema ku ji Esed xilas bû rehetî hîs kir. Niha di vê qonaxê de em ê form û avahiya vê çareser bikin, divê em çareser bikin. Tiştê ku em ê bikin ev e ku Sûriyeyek demokratîk biafirînin. Lê ev ne tiştek e ku di bin van mercan de bibe. Ji min tê xwestin ku ez mudaxeleyî Sûrî bikim, ne wisa? Ez li Sûrî lingê xwe navêjim erda nerm. Pirsgirêka Sûriyeyê rewa ye. Bêyî ku pirsgirêka Şamê bi rêkûpêk were çareser kirin, bêyî ku forma rast were dayîn, ne gengaz e ku meriv bi yên din re pêşve biçe. Wekî din, dê karesatên pir mezin çêbin. Ji ber vê yekê min got û ez hîn jî dibêjim,’divê em lez nekin.”

 

‘GER PÊŞÎ LÊ NEYÊ GIRTIN VÊ CARÊ DÊ CUDA BE’

 

Abdullah Ocalan hişyariyên xwe yên ji ber zêdebûna xetera pevçûnê didomîne û dibêje: “Bila ez di vê çarçoveyê de ramanên xwe yên li ser Sûriyeyê, an Rojava, dubare bikim: Bê guman, ez ê bixwazim sedem û stûnên ku dikarin bibin sedema pevçûnek Tirk û Kurd qut bikim. Bê guman, her destwerdanek li Sûrî dê bibe karesatek. Min nexwest ku ev şer kurtir bibe û divê em rê nedin vê yekê. […] Bandora Îsraîl û Îranê tê zanîn. Rûsya heye, Amerîka heye. Ew ê mefer nede tu kesî. […] Vê carê ew ê cuda be. Ew ê ne wekî sala 2015an be. Vê carê aliyekî herêmî heye. Ew ê hêzek belavbûyî wekî sala 2015an nebînin. Ew bêhtir perwerdekirî bi rêxistinkirî ne. Hêzek çekdar, disiplînkirî, birêkûpêk a deh hezaran şervanan heye. Her cûre çek li cem wan hene, têkiliyên wan hene. Ew jê re dibêjin gef, lê ne wisa ye, ew rastiyek e.”

 

‘DIVÊ EZ TEV LI MESELEYA SÛRIYEYÊ BIBIM’

 

Dema em gihîştin meha Kanûnê, gefên li dijî rêveberiya xweser a Rojava zêde bibûn. Abdullah Ocalan, ku vê yekê ji nêz ve dişopand di hevdîtinekê de bi şandeyê re di destpêka Kanûnê de hişyarî û pêşniyarên xwe rêz dike: “Divê ez tev li meseleya Sûriyeyê bibim. Mesela Sûriyeyê bi qasî meseleya Tirkiyeyê girîng e. Lê rê û rêbaz ne diyar in. Li dora wan eşîr, Amerîkî, her kes hene. Vê yekê ji rêveberiya Rojava re ragihînin: Ji bo ku hûn li hember Şamê di rewşek dijwar de nebin, dibe ku çend gavên pratîkî hebin. Yek, derbasbûna sînoran; du, hevkarî li herêmên petrolê. Ji bilî van, dibe ku çend mijarên din jî hebin. Ji bo ku 10’ê Adarê bixebite. Em ê paşê bi wan re li ser vê yekê nîqaş bikin.”

 

Di vê hevdîtinê û hevdîtinên li dû re Abdullah Ocalan nirxandin û hişyariyên xwe berdewam dike. Ew dixwaze ku giraniya meseleyê baş bide fêmkirin. Di der barê Tirkiyeyê de dibêje ku, “Demokratîkkirina Sûrî herî zêde ji bo berjewendiya Tirkiyeyê ye,” û destwerdana dewletê li wir weke felaketekî dibîne. Abdullah Ocalan, ku li ser armancên Îsraîlê jî diaxife, tekez dike ku divê ew di zûtirîn dem de mudaxale bike da ku meseleyê çareser bike.

 

MEHA ÇILE JI BO ROJAVA KRÎTÎK E

 

Di meha Çileyê de Abdullah Ocalan hema hema tevahiya civîna bi şandeyê re ji bo vê mijarê diveqetîne. Wekî ku tê zanîn di 6’ê Çileyê de komên HTŞ’ê êrişek li ser taxên Kurdan li Helebê dest pê kiribûn û piştî valakirina Reqa û Dêrazorê, şer gihîştibû ber deriyên Rojava. Di nîvê meha Çileyê de, di wê dema ku şer û êriş xurt bibûn û li çar aliyê cîhanê Kurd rabibûn ser piya, hevdîtinek nû bi Abdullah Ocalan re pêk hat.

 

Di vê hevdîtinê de, Abdullah Ocalan israr dike ku mudaxaleyê bike û wiha dibêje: “Sedema ku em hessas tevdigerin eşkere ye. Ger pêşbîniyê min nebûya, ew ê ber bi Xezeyê ve biçûya, ji ber vê yekê divê ez wê ji wan re nehêlim. Mudaxale pêwîst e. Ez vê yekê bi zelalî û bêguman dibêjim; her çend demkî be jî, divê alî înîsiyatîfê bigirin û pevçûnan rawestînin. Divê ew teqez rawestin. Her tiştî ji bo du hefteyan an mehekê rawestînin. Werin em hinekî li ser bixebitin; ez ê formulek amade bikim. Gelek dest li wir hene, ne tenê Tirkiye. Amerîka û Îsraîl tê de ne. Ger em destwerdanê nekin, darbe û provokasyon dê neçar bibin. Divê ew fêm bikin ka bandora min çi ye, rola min çi ye.”

 

‘DIVÊ EZ HER KÊLIYÊ MUDAXELE BIKIM’

 

Abdullah Ocalan di vê hevdîtinê de gotina xwe ya ku di raya giştî de pir caran tê nîqaşkirin, ku “ev komploya duyemîn a 15’ê Sibatê li dijî min e” dubare dike. Wekî din, ji bo ku giraniya rewşê tekez bike, Abdullah Ocalan israr dike û bi van gotinan daxwaz dike ku derfet jê re werin avakirin: “Bila êrişên li Sûriyeyê ji her du aliyan ve rawestin. Derfetek bidin min, bila ez mudaxeleyên pêwîst bikim; dibe ku ez her kêliyê hewce bikim ku mudaxele bikim. Divê ez bi Barzanî, Talabanî, PJAK û SDG’ê re hevdîtinê bikim. Divê ez her kêliyê mudaxele bikim.”

 

Abdullah Ocalan, hişyarî dide ku ger ev yek pêk neyê ew ê xwe vekişîne û ev yek wekî karesatek potansiyel bi van gotinan tîne ziman: “Ger êrişên li ser Bakur-Rojhilatê Sûriyeyê neyên rawestandin ez ê dev jê berdim; ez ne şantaj dikim. Îsraîl dê ala xwe li her derê bihejîne, tu dê tiştekî li ser vê yekê nebêjî û tu dê Kurdan bixî şer. Ger mirov ne ker be ev tişt tê fêmkirin. Bûyerên dawî yên li Bakur-Rojhilatê Sûrî bûne sedema şikestina hestên Kurdan. Ger em vî şerî nerawestînin, ew ê bibe sedema şerekî mezin ê Tirk û Kurd.”

 

DIVÊ ABDULLAH OCALAN AZAD BIBE

 

Me di wê nûçeya lêkolînê ya li jor em behsê dikin de nirxandinên Abdullah Ocalan ên li ser bûyerên li Sûrî û êrişên li ser Rojava kiribû. Wê demê me eşkere kiribû ku Abdullah Ocalan çawa mudaxale kiriye û çareserî pêk aniye. Ji ber vê yekê em ê bêtir hûrgulî nedin. Lêbelê hêjayî dubarekirinê ye; Abdullah Ocalan, bi mudaxaleyên xwe yên di wextê xwe de û bi dîplomasiyê, hem pêşî li şerê di navbera Kurd û Ereban û hem jî şerê di navbera Kurd û Tirkan girt. Di hevdîtinan de ew bi xwe jî nirxandinek wisa dike. Ji ber vê yekê, em dikarin bibêjin ku hewldanên Abdullah Ocalan pir girîng in. Ji ber vê yekê pêwîst e rê li ber wî were vekirin da ku di hawîrdorek azadtir de xebata xwe bidomîne. Ger ev were kirin, em dikarin bibêjin ku çareseriyek bingehîn ji bo pirsgirêka ku ji sedsalekê zêdetir berdewam kiriye dê were bidestxistin.”