Bi Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk re, ne tenê der barê girtiyên siyasî de tu pêşketin çênebûne, her wiha dı gelek waran de binpêkirin jî berdewam dikin. Li girtîgehan ku gelek maf tên binpêkirin, ji mafê tenduristî û perwerdeyê bigire heya xwarin û çalakiyên civakî û berdan tên derengxistin û înfaz tên şewitandin."

 

Rêveberê Nûnertiya Komeleya Alîkariyê bi Malbatên Girtî û Hikumxwaran re (TÛHAAY-DER) a Rihayê Parêzer Ahmet Taş, got ku pêvajoyê bandoreke erênî li girtîgehan nekiriye. Taş diyar kir ku meseleya girtîgehan li Tirkiyeyê ji meseleya Kurd û rastiya siyasî serbixwe nîne û got: "Ji ber vê yekê, divê girtîgeh ne tenê bi perspektîfa sûc û cezayê takekesî, di heman demê de bi rêya nîşandana meseleya çaresernekirî ya Kurd a Tirkiyeyê li ser pergala edaleta cezayî jî werin nirxandin."

 

REWŞA GIRTIYÊN NEXWEŞ

 

Taş diyar kir ku pirsgirêka girtiyên nexweş yek ji mijarên herî cidî ye ku aliyê mirovî yê pirsgirêka Kurd nîşan dide û got: "Gelek girtî hene ku di girtîgehan de pîr dibin, bi nexweşiyên giran re têdikoşin û ji ber pêvajoyên pevçûnê, darizandinên siyasî, an jî cezayên girtîgehê yên demdirêj nikarin bi tena serê xwe bijîn. Redkirina daxwazên wan ên ji bo taloqkirina cezayên wan, derengketina berdana wan, an jî nirxandina hişktir a rewşa tenduristiya wan ji ber nasnameyên wan ên siyasî ne tenê binpêkirinên mafên takekesî ne, di heman demê de yek ji encamên mirovî yên giran e ku ji ber çareseriya pirsgirêka Kurd di girtîgehan de çêdibe."

 

BINPÊKIRINA MAFAN BERDEWAM DIKE

 

Taş behsa biryarên Lijneyên Îdare û Çavdêriyê yên der barê paşxistina berdana girtiyan û şewitandina înfazê de kir û got: "Rewşa hiqûqî ya girtiyan, berdana girtiyên nexweş, paşxistina înfazê, berdana bi şert, pratîkên girtina tenêtiyê, cezayên dîsîplînê û 'mafê hêviyê' divê bi hev re werin nirxandin. Ji ber ku nêzîkatiya ewlehiyê û tolhildanê ya înfazê di zindanan de zimanê aştiyê yê ku li derve tê avakirin qels dike. Bi taybetî ji bo girtiyên siyasî, tê dîtin ku nirxandinên tevgerên baş pir caran ji pîvanên objektîf dûr dikevin, vediguherin ferzkirina poşmaniyê û pêvajoyên berdanê ji ber nasnameya siyasî an ramanên girtiyan tên astengkirin. Ev pratîk wê têgihîştinê xurt dike ku girtî ne tenê ji ber kiryarên ku ew ji bo wan hatine mehkûmkirin, lê di heman demê de ji ber nasname, raman û helwestên xwe yên siyasî jî têne cezakirin. Lijneyên îdare û çavdêriyê yên ku ji hêla dewletê ve tên sepandin, aliyek rejîma hiqûqê ya îstîsnaî ye ku ji hêla dewletê ve li ser Kurdan tê sepandin. Her çend ev lijne, ji hêla formê ve ji bo hemû girtiyan tê sepandin jî, dema ku ji hêla naverokê ve tên lêkolînkirin, tê dîtin ku ew tenê ji bo Kurdan tên sepandin."

 

LI ÎMRALIYÊ HIQÛQA ÎSTISNAYÎ

 

Taş diyar kir ku yek ji mînakên herî zelal ên hiqûqa îstisnayê muameleya li hember Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan e û got: "Tecrîd awayê herî giran ê vê hiqûqa îstisnayê ye. Astengkirina birêz Ocalan ji têkiliya birêkûpêk bi parêzer, malbat û cîhana derve re ne tenê binpêkirina mafên takekesî ye; di heman demê de tê wateya tengkirina rêyên aştî û çareseriyên demokratîk li Tirkiyeyê. Dema ku ji aliyekî ve behsa Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk tê kirin, hiştina aktorekî ku di vê pêvajoyê de di pozîsyoneke navendî de ye di rewşeke tecrîdê de nakokiyeke cidî ye. Nenaskirina 'mafê hêviyê' vî wêneyî hîn girantir dike. Rastiya ku cezayê hepsa heta hetayê ya girankirî di tu qonaxê de nayê nirxandin, kesê bê pêşerojeke hiqûq dihêle. 'Mafê hêviyê' ne efû an bêcezatî ye; ew ji nû ve nirxandina rewşa girtiyê ji hêla mekanîzmayeke serbixwe û bibandor ve piştî demeke diyarkirî ye. Ji ber vê yekê, ji bo birêz Abdullah Ocalan, divê tecrîd were rakirin, divê serdanên malbat û parêzeran werin peydakirin, divê şert û mercên înfazê li gorî qanûnê werin kirin û divê 'mafê hêviyê' were dayîn. Naskirina mafê aştiyê ne tenê meseleya mafên takekesî ye. Ev gav ji bo serweriya hiqûqê, îradeya aştiyê û ji bo samîmiyeta pêvajoya aştiyê li Tirkiyeyê jî girîng in."

 

KÊFÎTÎ DI REJÎMA ÎNFAZÊ DE

 

Taş destnîşan kir ku pêvajo bêyî edaletê di girtîgehan de nikare pêş bikeve û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Pêvajoyên aştiyê ne tenê danûstandinên siyasî bi aktorên derve re ne. Aştî di heman demê de rûbirûbûna encamên pevçûnên berê û binpêkirinên mafên mirovan, nirxandina rewşa hiqûqî ya mirovên di girtîgehan de, misogerkirina mafê jiyanê yê girtiyên nexweş, jiholêrakirina xweştên kêfî di rejîma înfazê de û belavkirina edalet û aştiyê ya civakî ji bo hemû mexdûran vedihewîne."

 

MA / Omer Akin